شکایت از پزشک چگونه است؟ مراحل، مدارک و نحوه پیگیری قصور پزشکی
اگر در جریان درمان، عمل جراحی، تجویز دارو یا سایر اقدامات پزشکی دچار آسیب شدهاید، این سؤال مطرح میشود که آیا میتوان از پزشک شکایت کرد و برای اثبات قصور پزشکی چه مراحلی باید طی شود؟
پاسخ به این سؤال همیشه به معنای محکومیت پزشک نیست؛ زیرا ایجاد عارضه یا نتیجه نامطلوب درمان، بهتنهایی به معنای قصور پزشکی نیست. برای مسئول شناختن پزشک باید رفتار او، موازین علمی و فنی، مقررات حرفهای و رابطه میان اقدام پزشک و آسیب ایجادشده بررسی شود.
در پروندههای پزشکی، موضوع معمولاً از طریق بررسی تخصصی و کارشناسی پزشکی ارزیابی میشود و در صورت احراز شرایط قانونی، میتواند به مسئولیت پزشک و پرداخت دیه یا سایر ضمانتاجراهای قانونی منتهی شود.
شکایت از پزشک در چه مواردی امکانپذیر است؟
صرف اینکه بیمار از نتیجه درمان خود رضایت نداشته باشد، الزاماً برای طرح یا موفقیت شکایت کافی نیست.
برای مثال، ممکن است بیمار پس از یک عمل جراحی دچار عارضهای شود که با وجود رعایت کامل موازین علمی و فنی، از عوارض شناختهشده آن عمل باشد. در چنین شرایطی، باید بررسی شود که آیا پزشک مرتکب تقصیر یا قصور شده است یا خیر.
از جمله موضوعاتی که میتوانند موجب طرح شکایت شوند عبارتاند از:
* تشخیص اشتباه یا تأخیر غیرموجه در تشخیص
* تجویز یا مصرف داروی اشتباه
* اشتباه در انجام عمل جراحی
* بیاحتیاطی یا بیمبالاتی پزشک
* عدم رعایت موازین فنی و علمی
* ترک اقدام ضروری در فرآیند درمان
* ایجاد آسیب جسمی در نتیجه قصور
* فوت بیمار در نتیجه تقصیر پزشکی
* آسیب ناشی از اقدامات دندانپزشکی
* عوارض ناشی از جراحی زیبایی در صورت احراز قصور
نکته مهم: عارضه درمانی و قصور پزشکی دو مفهوم یکسان نیستند و تشخیص این موضوع به بررسی تخصصی پرونده نیاز دارد.
مسئولیت پزشک طبق قانون چیست؟
مهمترین مادهای که در این زمینه باید مورد توجه قرار گیرد، ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی است.
مطابق این ماده، هرگاه پزشک در جریان معالجات موجب تلف یا صدمه بدنی بیمار شود، اصل بر ضمان او نسبت به دیه است؛ مگر اینکه شرایط مقرر در قانون، از جمله انطباق اقدام با مقررات پزشکی و موازین فنی یا اخذ برائت همراه با فقدان تقصیر، وجود داشته باشد.
بنابراین یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
امضای رضایتنامه بهتنهایی به معنای مصونیت مطلق پزشک از مسئولیت نیست.
ماده ۴۹۵ مشخصاً در کنار اخذ برائت، نبود تقصیر را نیز مورد توجه قرار داده است. بنابراین نمیتوان صرفاً با استناد به وجود یک فرم رضایت یا برائت، بدون بررسی رفتار پزشک، مسئولیت او را منتفی دانست.
همچنین در مواردی که پزشک دستور انجام اقدام درمانی را به بیمار، پرستار یا شخص دیگری میدهد، ماده ۴۹۶ قانون مجازات اسلامی نیز قابل توجه است.
برای شکایت از پزشک به کجا مراجعه کنیم؟
مسیر رسیدگی بسته به نوع ادعا و خواسته شاکی متفاوت است.
اگر موضوع، آسیب بدنی یا فوت ناشی از قصور یا تقصیر پزشکی باشد، موضوع میتواند در مسیر کیفری مورد رسیدگی قرار گیرد.
از طرف دیگر، تخلفات حرفهای و انتظامی پزشک نیز مسیر رسیدگی خاص خود را دارند و در صلاحیت مراجع انتظامی نظام پزشکی قرار میگیرند.
بنابراین نباید این دو موضوع را با یکدیگر یکی دانست.
شکایت کیفری
در مواردی مانند ادعای قصور پزشکی منجر به صدمه یا فوت، موضوع در فرآیند قضایی بررسی میشود و کارشناسی پزشکی نقش مهمی در تعیین قصور و رابطه آن با نتیجه دارد.
شکایت انتظامی
اگر رفتار پزشک از نظر مقررات حرفهای و انتظامی تخلف محسوب شود، موضوع میتواند در مراجع انتظامی سازمان نظام پزشکی نیز مطرح شود.
این دو مسیر الزاماً جایگزین یکدیگر نیستند و بسته به موضوع پرونده ممکن است آثار و نتایج متفاوتی داشته باشند.
مراحل شکایت از پزشک
بهصورت کلی، روند پرونده میتواند شامل مراحل زیر باشد:
۱. جمعآوری مدارک پزشکی
قبل از اقدام، مدارک مربوط به درمان را حفظ کنید، از جمله:
* پرونده پزشکی
* جواب آزمایشها
* تصاویر رادیولوژی، CT Scan یا MRI
* نسخهها
* گزارش عمل جراحی
* مدارک ترخیص
* فاکتورها و رسیدهای پرداخت
* تصاویر مربوط به آسیب ایجادشده
* پیامها یا مستندات مرتبط با روند درمان
۲. تنظیم و ثبت شکایت
شکایت قضایی از مسیر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و پس از ثبت، پرونده به مرجع صالح ارجاع خواهد شد.
۳. بررسی تخصصی پرونده
در پروندههای قصور پزشکی، موضوع معمولاً نیازمند بررسی تخصصی است. مرجع رسیدگی میتواند پرونده را برای اظهارنظر کارشناسی به مراجع تخصصی پزشکی ارجاع کند.
۴. بررسی رابطه میان رفتار پزشک و آسیب
این قسمت یکی از مهمترین بخشهای پرونده است.
صرف اثبات اینکه بیمار آسیب دیده کافی نیست؛ باید بررسی شود:
آیا آسیب ایجادشده از نظر پزشکی و حقوقی به رفتار پزشک منتسب است؟
در همین مرحله، موضوعاتی مانند بیماری زمینهای، وضعیت اولیه بیمار، عوارض شناختهشده درمان و اقدامات سایر اعضای تیم درمان نیز ممکن است اهمیت پیدا کند.
۵. تصمیم مرجع قضایی
بر اساس محتویات پرونده، دفاعیات طرفین و نظریات کارشناسی، مرجع قضایی تصمیم مقتضی را اتخاذ میکند.
برای شکایت از پزشک چه مدارکی لازم است؟
هرچه مستندات درمانی کاملتر باشد، بررسی پرونده دقیقتر خواهد بود.
مهمترین مدارک عبارتاند از:
مدارک هویتی، پرونده پزشکی، نسخهها، آزمایشها، تصاویر پزشکی، گزارش عمل، مدارک بستری و ترخیص، فاکتورهای درمانی و هر مدرکی که بتواند روند درمان و آسیب ایجادشده را اثبات کند.
اگر آسیب ظاهری ایجاد شده باشد، مستندسازی تصویری آن نیز میتواند اهمیت داشته باشد.
آیا برای شکایت از پزشک حتماً باید قصور پزشکی ثابت شود؟
بله، اگر ادعای شما این باشد که پزشک به دلیل قصور یا تقصیر مسئول آسیب واردشده است، صرف وقوع نتیجه نامطلوب برای اثبات مسئولیت پزشک کافی نیست.
برای مثال:
بیمار پس از عمل دچار عارضه شده است.
این جمله بهتنهایی پاسخ نمیدهد که پزشک مسئول است یا خیر.
باید بررسی شود:
آیا پزشک موازین علمی و فنی را رعایت کرده؟
آیا اقدام یا ترک فعل پزشک با آسیب ایجادشده رابطه دارد؟
آیا آسیب ایجادشده عارضه قابل پیشبینی و اجتنابناپذیر درمان بوده یا نتیجه قصور؟
آیا بیماری زمینهای بیمار در نتیجه نهایی مؤثر بوده است؟
این دقیقاً همان جایی است که پروندههای پزشکی از یک شکایت ساده به یک پرونده تخصصی تبدیل میشوند.
آیا رضایتنامه مانع شکایت از پزشک میشود؟
خیر، بهصورت مطلق چنین نیست.
ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی شرایط مسئولیت پزشک را مشخص کرده و صرف وجود رضایت یا برائت را نمیتوان به معنای مجوز هرگونه اقدام پزشکی دانست.
از سوی دیگر، بند «ج» ماده ۱۵۸ قانون مجازات اسلامی نیز در خصوص اعمال جراحی یا طبی مشروع، رضایت و رعایت موازین فنی و علمی و نظامات دولتی را در چارچوب مقرر قانونی مورد توجه قرار داده است.
بنابراین در بررسی یک پرونده باید مجموع شرایط قانونی و پزشکی بررسی شود، نه اینکه فقط به وجود یا نبود یک امضا توجه کنیم.
شکایت از پزشک چقدر زمان میبرد؟
برای این سؤال نمیتوان یک زمان ثابت تعیین کرد.
مدت رسیدگی به عواملی مانند:
* پیچیدگی پرونده
* تعداد پزشکان یا مراکز درمانی طرف شکایت
* نیاز به کارشناسی تخصصی
* اعتراض به نظریه کارشناسی
* شدت آسیب
* تعداد جلسات کارشناسی
* و مراحل قضایی پرونده
بستگی دارد.
بنابراین وعدههایی مانند «پرونده قصور پزشکی حتماً در چند ماه تمام میشود» از نظر حقوقی قابل اتکا نیست.
نکته مهم برای بیماران
اگر تصور میکنید در روند درمان دچار آسیب شدهاید، قبل از حذف یا از دست رفتن مدارک پزشکی اقدام به جمعآوری مستندات کنید.
همچنین بهتر است در شرح شکایت، به جای جملاتی مانند:
«پزشک کارش را بلد نبود.»
رفتار مشخص و قابل بررسی را توضیح دهید؛ مثلاً:
«پس از انجام اقدام درمانی مشخص، چنین آسیبی ایجاد شد و با توجه به مدارک موجود، احتمال میدهم این آسیب ناشی از عدم رعایت موازین فنی یا قصور در فرآیند درمان باشد.»
این نوع بیان، پرونده را از یک ادعای کلی به یک ادعای قابل بررسی کارشناسی نزدیکتر میکند.
جمعبندی
شکایت از پزشک صرفاً به دلیل نارضایتی از نتیجه درمان با اثبات قصور پزشکی یکسان نیست.
برای تعیین مسئولیت پزشک باید مجموعهای از عوامل از جمله اقدام انجامشده، موازین علمی و فنی، مقررات حرفهای، وضعیت بیمار، بیماریهای زمینهای، نتیجه ایجادشده و رابطه سببیت بررسی شود.
ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی یکی از مهمترین مبانی قانونی مسئولیت پزشک در صورت تلف یا صدمه بدنی بیمار است و در کنار آن، مواد دیگری از قانون مجازات اسلامی نیز بسته به موضوع پرونده قابل بررسی هستند.
سوالاتی که در متن پاسخ داده شده :
آیا میتوان از پزشک به دلیل نتیجه نامطلوب عمل شکایت کرد؟
برای اطلاعات بیشتر با کارشناسان ما تماس بگیرید
